۴ آرکتایپ زئوس، هرمس، آتنا و آرتمیس؛ راهنمای شناخت مدل‌های رفتاری و شخصیتی انسان
زئوس، هرمس، آتنا و آرتمیس فقط چهار شخصیت از اسطوره‌های یونان نیستند.
اگر کمی عمیق‌تر به رفتار انسان نگاه کنیم، می‌بینیم هرکدام از این شخصیت‌ها می‌توانند نمادی از یک الگوی متفاوت در فکر کردن، تصمیم گرفتن، ارتباط برقرار کردن، رقابت، استقلال، رهبری و حتی واکنش ما در روابط باشند.
یک نفر وقتی وارد جمع می‌شود، ناخودآگاه فضا را در دست می‌گیرد.
یک نفر دیگر مدام در حال ارتباط گرفتن، مذاکره، پیدا کردن فرصت و جابه‌جا شدن بین آدم‌هاست.
فردی ممکن است قبل از هر تصمیمی همه‌چیز را تحلیل کند و به دنبال منطقی‌ترین راه باشد.
و شخص دیگری آن‌قدر استقلال‌طلب است که حتی اگر همه مخالفش باشند، مسیر خودش را ادامه می‌دهد.
این تفاوت‌ها تصادفی نیستند.
در روانشناسی تحلیلی و ادبیات مربوط به آرکتایپ‌ها، از الگوهای نمادین برای توصیف بعضی از گرایش‌های تکرارشونده در رفتار انسان استفاده می‌شود. اما باید یک نکته را از همان ابتدا روشن کنیم:
آرکتایپ، تشخیص بالینی شخصیت نیست و قرار نیست انسان‌ها را در چهار جعبه ثابت قرار دهد.
ما معمولاً ترکیبی از چند الگوی رفتاری هستیم؛ حتی ممکن است در محیط کار شبیه زئوس رفتار کنیم، در روابط اجتماعی به هرمس نزدیک شویم و هنگام تصمیم‌گیری به سمت آتنا برویم.
در این مقاله از تو کیستی قرار نیست فقط چهار شخصیت اسطوره‌ای را معرفی کنیم. قرار است ببینیم اگر این چهار آرکتایپ را به‌عنوان چهار الگوی رفتاری بررسی کنیم، در زندگی واقعی چگونه خودشان را نشان می‌دهند؛ چه نقاط قوتی دارند، کجا ممکن است به نقطه ضعف تبدیل شوند و چطور می‌توانیم الگوهای رفتاری خودمان را بهتر بشناسیم.
اگر به موضوعاتی مثل شناخت شخصیت، رفتارشناسی، ارتباطات انسانی، زبان بدن، روانشناسی اجتماعی و شناخت ذهن انسان علاقه داری، این مقاله دقیقاً برای تو نوشته شده است.
آرکتایپ چیست و چرا شناخت آن اهمیت دارد؟
کلمه Archetype معمولاً به معنای «کهن‌الگو» ترجمه می‌شود.
در نگاه روانشناسی تحلیلی، آرکتایپ‌ها الگوهای نمادینی هستند که برای توضیح برخی تجربه‌ها و نقش‌های تکرارشونده انسان مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بعدها در فرهنگ عمومی، اسطوره‌شناسی، داستان‌نویسی، برندینگ و تحلیل شخصیت نیز مفهوم آرکتایپ گسترش پیدا کرد.
بنابراین وقتی می‌گوییم:
آرکتایپ زئوس
منظورمان این نیست که هر فردی که ویژگی‌هایی شبیه زئوس دارد، دقیقاً همان شخصیت اسطوره‌ای است.
بلکه از زئوس به‌عنوان یک مدل نمادین برای بررسی قدرت، اقتدار، جایگاه، کنترل و رهبری استفاده می‌کنیم.
همین موضوع درباره هرمس، آتنا و آرتمیس نیز صدق می‌کند.
این نگاه یک کاربرد جالب دارد:
گاهی انسان نمی‌داند چرا در بعضی موقعیت‌ها رفتار خاصی از خودش نشان می‌دهد.
مثلاً:
- چرا همیشه دوست دارد تصمیم نهایی را خودش بگیرد؟
- چرا از محدود شدن متنفر است؟
- چرا خیلی سریع با آدم‌های مختلف ارتباط برقرار می‌کند؟
- چرا قبل از هر تصمیمی ده بار همه جوانب را بررسی می‌کند؟
- چرا در رقابت‌ها ناگهان بسیار جدی می‌شود؟
- چرا وقتی احساس کند آزادی‌اش تهدید شده، عقب می‌کشد؟
شناخت آرکتایپ‌ها می‌تواند یک زبان ساده و داستانی برای فکر کردن درباره این الگوها در اختیارمان قرار دهد.
اما نکته مهم این است که نباید خودمان را با یک برچسب تعریف کنیم.
هدف این مقاله این نیست که بگویی:
«من زئوس هستم.»
هدف این است که بپرسی:
«در چه موقعیت‌هایی رفتار من شبیه زئوس می‌شود؟»
این سؤال بسیار عمیق‌تر است.
۱. آرکتایپ زئوس؛ انسان قدرت، جایگاه و فرمانروایی
اگر بخواهیم زئوس را با چند مفهوم اصلی معرفی کنیم، می‌توانیم بگوییم:
قدرت، اقتدار، جایگاه، تصمیم‌گیری، ساختار و کنترل.
زئوس در اسطوره‌های یونان جایگاه فرمانروایی دارد و همین تصویر اسطوره‌ای باعث شده در تحلیل‌های آرکتایپی، نماد نوعی از شخصیت باشد که به دنبال ساختن، هدایت کردن و در دست گرفتن کنترل شرایط است.
فردی که گرایش زئوسی در او پررنگ است، معمولاً از موقعیت‌هایی لذت می‌برد که بتواند در آنها:
- تصمیم بگیرد،
- مسئولیت بپذیرد،
- دیگران را هدایت کند،
- منابع را مدیریت کند،
- ساختار ایجاد کند،
- برای یک مجموعه جهت تعیین کند.
این فرد الزاماً پرحرف نیست.
اتفاقاً یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم آدم قدرتمند حتماً باید بلند صحبت کند یا دائماً خودش را به دیگران ثابت کند.
گاهی قدرت در رفتار فردی دیده می‌شود که وارد اتاق می‌شود، شرایط را بررسی می‌کند و بدون هیجان اضافه می‌گوید:
«خب، مسئله این است. سه راه داریم. من این مسیر را پیشنهاد میکنم.»
زئوس در زندگی واقعی چگونه دیده می‌شود؟
فرض کن مدیر یک مجموعه کوچک هستی.
دو نفر از اعضای تیم با یکدیگر اختلاف پیدا کرده‌اند.
یک واکنش ممکن است این باشد:
«هر کاری دوست دارید بکنید، خودتان حلش کنید.»
اما فردی با گرایش زئوسی ممکن است وارد مسئله شود و بگوید:
«مسئله را مشخص کنیم. هرکدام توضیح بدهید. بعد تصمیم می‌گیریم چه کاری باید انجام شود.»
او به دنبال بازگرداندن ساختار و نظم است.
در محیط کاری، این ویژگی می‌تواند بسیار ارزشمند باشد.
اما همین ویژگی اگر کنترل نشود، می‌تواند تبدیل شود به:
- کنترل‌گری،
- تحمل پایین مخالفت،
- نیاز افراطی به قدرت،
- سختی در واگذار کردن مسئولیت،
- حساسیت نسبت به از دست دادن جایگاه.
اینجاست که یک ویژگی مثبت می‌تواند به نقطه ضعف تبدیل شود.
داستان کوتاه: مدیر یا زندانبان؟
فرض کن «سامان» یک کسب‌وکار کوچک دارد.
سامان از آن آدم‌هایی است که همیشه می‌گوید:
«اگر خودم انجامش ندهم، درست انجام نمی‌شود.»
در ابتدا این ویژگی باعث رشدش شد.
او سریع تصمیم می‌گرفت، مسئولیت می‌پذیرفت و اجازه نمی‌داد مشکلات روی هم جمع شوند.
اما بعد از مدتی تیمش بزرگ شد.
حالا دیگر نمی‌توانست همه کارها را خودش انجام دهد.
با این حال همچنان:
- همه پیام‌ها را خودش بررسی می‌کرد،
- روی کوچک‌ترین تصمیم‌ها نظر می‌داد،
- به اعضای تیم اجازه اشتباه نمی‌داد،
- و حتی وقتی کسی پیشنهادی بهتر داشت، به سختی آن را می‌پذیرفت.
مشکل سامان کمبود قدرت نبود.
مشکل این بود که قدرت برایش با کنترل یکی شده بود.
این همان جایی است که شناخت آرکتایپ می‌تواند جالب شود.
زئوس بالغ می‌تواند رهبری کند.
اما زئوس افراطی ممکن است بخواهد همه‌چیز را تحت کنترل خودش نگه دارد.
زئوس در روابط انسانی
در رابطه عاطفی یا دوستی نیز این الگو ممکن است دیده شود.
فردی با گرایش شدید به اقتدار ممکن است ناخودآگاه تصور کند:
«اگر من مسئولم، پس باید تصمیم نهایی را من بگیرم.»
اما رابطه سالم، ساختار فرماندهی نیست.
اگر این گرایش بیش از اندازه شود، ممکن است فرد:
- بیش از حد تصمیم بگیرد،
- مخالفت را تهدید تلقی کند،
- استقلال طرف مقابل را سخت‌تر بپذیرد،
- یا ارزش خودش را به میزان کنترلش بر رابطه گره بزند.
بنابراین یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها برای این آرکتایپ این است:
آیا من واقعاً رهبری میکنم، یا فقط می‌خواهم کنترل کنم؟
این دو یکی نیستند.
پیشنهاد میکنم مقاله 7 تکنیک روانشناسی سیاه رو همین الان بخونی!
۲. آرکتایپ هرمس؛ ارتباط، حرکت و فرصت
اگر زئوس را با قدرت و جایگاه بشناسیم، هرمس را می‌توان با مفاهیمی مانند:
ارتباط، سرعت، انعطاف، کنجکاوی، فرصت و جابه‌جایی
شناخت.
هرمس در اسطوره‌های یونان پیام‌رسان خدایان است و با سفر، ارتباط، تجارت و انتقال پیام نیز پیوند دارد.
به همین دلیل، در نگاه آرکتایپی، هرمس نماد شخصیتی است که دائماً در حال وصل کردن نقاط مختلف به یکدیگر است.
این آدم ممکن است:
- افراد مختلف را بشناسد،
- سریع سر صحبت را باز کند،
- اطلاعات جمع کند،
- فرصت‌ها را تشخیص دهد،
- خودش را با شرایط جدید وفق دهد،
- و بین محیط‌های مختلف حرکت کند.
اگر یک نفر در یک مهمانی وارد شود و بعد از یک ساعت با پنج نفر مختلف آشنا شده باشد، احتمالاً چیزی از انرژی هرمسی در رفتارش دیده می‌شود.
هرمس الزاماً آدم برون‌گرا نیست
این نکته مهم است.
آرکتایپ هرمس را نباید با «برون‌گرایی» یکی دانست.
ممکن است فردی بسیار اجتماعی باشد اما مهارت ارتباطی ضعیفی داشته باشد.
در مقابل، فردی ممکن است زیاد حرف نزند اما درک بسیار خوبی از جریان ارتباط داشته باشد.
ویژگی اصلی هرمس، حرکت میان اطلاعات، آدم‌ها و موقعیت‌ها است.
او معمولاً از یکنواختی خسته می‌شود.
اگر یک مسیر بسته شود، دنبال مسیر دیگری می‌گردد.
اگر یک نفر جواب منفی بدهد، ممکن است سراغ گزینه بعدی برود.
اگر یک روش کار نکند، سریع روش دیگری را امتحان می‌کند.
داستان: کسی که هیچ‌وقت در یک اتاق نمی‌ماند
«نوید» فروشنده یک مجموعه آموزشی است.
او در شروع کار چندان سرمایه‌ای نداشت.
اما یک ویژگی داشت:
آدم‌ها را می‌شناخت.
با تولیدکننده محتوا ارتباط داشت.
با طراح آشنا بود.
یک نفر را در تبلیغات می‌شناخت.
از شخص دیگری درباره فروش سؤال می‌کرد.
وقتی یک کمپین شکست خورد، به جای اینکه چند ماه روی شکست متمرکز شود، شروع کرد به بررسی اینکه:
«کدام بخش جواب نداد؟»
او دائماً بین ایده‌ها، آدم‌ها و اطلاعات حرکت می‌کرد.
این همان بخش قدرتمند هرمس است:
توانایی حرکت.
اما این ویژگی یک سایه هم دارد.
سایه هرمس؛ وقتی حرکت تبدیل به فرار می‌شود
فرد هرمسی ممکن است آن‌قدر به تنوع علاقه داشته باشد که هیچ‌وقت یک مسیر را به پایان نرساند.
امروز:
«می‌خوام کسب‌وکار بزنم.»
فردا:
«نه، موسیقی بهتره.»
هفته بعد:
«شاید مهاجرت.»
ماه بعد:
«باید برم سراغ یک کار دیگه.»
اینجا دیگر انعطاف تبدیل به پراکندگی شده است.
هرمس سالم می‌گوید:
«اگر این مسیر جواب نداد، مسیر دیگری پیدا میکنم.»
هرمس افراطی می‌گوید:
«قبل از اینکه بفهمم این مسیر چه نتیجه‌ای می‌دهد، مسیر دیگری را امتحان میکنم.»
تفاوت این دو بسیار مهم است.
هرمس در ارتباطات انسانی
در حوزه ارتباطات انسانی، این آرکتایپ بسیار جالب می‌شود.
افرادی با گرایش هرمسی معمولاً می‌توانند در محیط‌های متفاوت زبان ارتباطی خودشان را تغییر دهند.
مثلاً نوع صحبت کردنشان با:
- یک دوست،
- یک مشتری،
- یک مدیر،
- یک کودک،
- یک فرد غریبه
ممکن است متفاوت باشد.
نه لزوماً از روی فریب.
بلکه به دلیل اینکه متوجه تفاوت موقعیت‌ها می‌شوند.
همین توانایی اگر با صداقت همراه شود، می‌تواند به مهارت بالایی در فن بیان، مذاکره و ارتباط مؤثر منجر شود.
اما اگر فرد دائماً هویت خود را برای گرفتن تأیید دیگران تغییر دهد، ممکن است کم‌کم خودش را گم کند.
سؤال هرمسی این است:
من دارم با محیط سازگار می‌شوم یا دارم خودم را برای محیط حذف میکنم؟
۳. آرکتایپ آتنا؛ ذهن استراتژیک
حالا وارد الگوی کاملاً متفاوتی می‌شویم.
اگر زئوس به قدرت فکر می‌کند و هرمس به حرکت و ارتباط، آتنا بیشتر با:
خرد، استراتژی، تحلیل، برنامه‌ریزی، تصمیم منطقی و حل مسئله
شناخته می‌شود.
آتنا در اسطوره یونان با خرد و جنگ استراتژیک پیوند دارد.
نکته جالب اینجاست که تصویر او بیشتر از یک جنگجوی صرف، به استراتژیست نزدیک است.
این تفاوت مهم است.
یک نفر ممکن است وارد جنگ شود و فقط حمله کند.
فرد استراتژیک قبل از حرکت می‌پرسد:
«اصلاً چرا باید وارد این جنگ شوم؟»
فرد با گرایش آتنایی چگونه رفتار می‌کند؟
فرض کن دو نفر می‌خواهند یک کسب‌وکار راه‌اندازی کنند.
نفر اول هیجان‌زده است:
«بزن بریم! بعداً درستش می‌کنیم.»
نفر دوم می‌گوید:
«صبر کن. مشتری دقیقاً کیه؟ هزینه جذب مشتری چقدره؟ چه مزیتی داریم؟ اگر جواب نداد چه؟»
این فرد الزاماً ترسو نیست.
ممکن است فقط قبل از اقدام، نیاز به نقشه ذهنی داشته باشد.
آتنا به جای اینکه فقط بپرسد:
«چه کاری می‌توانم انجام دهم؟»
می‌پرسد:
«کدام کار بیشترین احتمال دارد مسئله را حل کند؟»
داستان: دو نفر، یک بحران
یک فروشگاه آنلاین را تصور کن که در یک ماه فروشش به‌شدت کاهش پیدا کرده.
مدیر اول بلافاصله تبلیغات را دو برابر می‌کند.
مدیر دوم ابتدا داده‌ها را بررسی می‌کند.
می‌بیند:
بازدید کاهش پیدا نکرده.
اما نرخ تبدیل پایین آمده.
بعد متوجه می‌شود صفحه محصول تغییر کرده.
بنابراین مشکل احتمالاً از تبلیغات نیست.
اگر مدیر دوم بدون بررسی وارد عمل می‌شد، ممکن بود پول بیشتری خرج کند و مشکل همچنان باقی بماند.
این همان ذهنیت آتنایی است:
قبل از حمله، زمین بازی را بشناس.
سایه آتنا؛ وقتی تحلیل جای زندگی را می‌گیرد
اما حتی عقلانیت نیز می‌تواند افراطی شود.
فردی را تصور کن که برای شروع هر کاری می‌گوید:
«باید بیشتر تحقیق کنم.»
یک ماه می‌گذرد.
باز هم تحقیق.
سه ماه می‌گذرد.
هنوز تحقیق.
شش ماه بعد:
«هنوز اطلاعات کافی ندارم.»
در این نقطه، تحلیل دیگر ابزار تصمیم‌گیری نیست.
تبدیل شده به تعویق تصمیم.
این یکی از خطرناک‌ترین حالت‌های ذهن تحلیلی است.
زیرا فرد احساس می‌کند در حال پیشرفت است؛ چون دائماً در حال مطالعه و تحلیل است.
اما در دنیای واقعی هیچ چیزی تغییر نکرده.
آتنا زمانی قدرتمند است که خرد به عمل درست تبدیل شود.
آتنا در روابط
در روابط انسانی نیز ممکن است این الگو دیده شود.
فرد ممکن است رفتار طرف مقابل را دائماً تحلیل کند:
«چرا این جمله را گفت؟»
«چرا امروز دیر جواب داد؟»
«چرا لحنش تغییر کرد؟»
«اگر این اتفاق افتاده، احتمالاً منظورش فلان چیز بوده.»
گاهی تحلیل مفید است.
اما اگر تبدیل شود به تلاش دائمی برای پیدا کردن معنای پنهان پشت هر رفتار، رابطه می‌تواند به یک مسئله ریاضی تبدیل شود.
انسان‌ها همیشه قابل محاسبه نیستند.
گاهی یک پیام دیر پاسخ داده شده فقط به این دلیل است که فرد مشغول بوده است.
ذهن آتنایی باید یاد بگیرد که:
هر چیزی معمای پیچیده نیست.
۴. آرکتایپ آرتمیس؛ استقلال، هدف و آزادی
و حالا می‌رسیم به آرتمیس.
اگر بخواهیم آرتمیس را با چند مفهوم کلیدی معرفی کنیم:
استقلال، آزادی، تمرکز، هدف شخصی، مرزبندی و خوداتکایی.
آرتمیس در اسطوره یونان با طبیعت، شکار و استقلال پیوند دارد.
در نگاه آرکتایپی، این تصویر می‌تواند نماد فردی باشد که برای داشتن مسیر شخصی خودش ارزش زیادی قائل است.
او لزوماً به دنبال مرکز توجه بودن نیست.
ممکن است حتی از جمع فاصله بگیرد.
اما اگر هدفی برای خودش تعیین کند، می‌تواند بسیار متمرکز باشد.
آرتمیس چه تفاوتی با زئوس دارد؟
هر دو ممکن است قدرتمند به نظر برسند.
اما منبع قدرتشان متفاوت است.
زئوس بیشتر با جایگاه و اقتدار شناخته می‌شود.
آرتمیس بیشتر با استقلال.
زئوس ممکن است بگوید:
«من مسئول این مجموعه هستم.»
آرتمیس ممکن است بگوید:
«من مسیر خودم را می‌روم.»
یکی به ساختار قدرت علاقه دارد.
دیگری ممکن است اصلاً علاقه‌ای به ساختار نداشته باشد و ترجیح دهد مستقل عمل کند.
داستان: دختری که حاضر نبود شبیه دیگران زندگی کند
«رها» از کودکی می‌دانست که دوست ندارد مسیر معمول را دنبال کند.
دوستانش یکی‌یکی وارد مسیرهای مشخصی شدند.
اما رها تصمیم گرفت حوزه‌ای را انتخاب کند که خانواده‌اش چندان درک نمی‌کردند.
بارها شنید:
«این کار آینده ندارد.»
«چرا مثل بقیه نمی‌شی؟»
«این‌همه سختی برای چی؟»
اما رها لزوماً به دنبال مخالفت با دیگران نبود.
او فقط احساس می‌کرد اگر زندگی خودش را بر اساس انتظار دیگران بسازد، بعدها از خودش ناراضی خواهد بود.
این ویژگی می‌تواند نشانه‌ای از انرژی آرتمیسی باشد:
اولویت دادن به مسیر شخصی.
سایه آرتمیس؛ استقلالی که تبدیل به انزوا می‌شود
اما استقلال همیشه سالم نیست.
گاهی فرد آن‌قدر روی مستقل بودن تأکید می‌کند که کمک گرفتن را ضعف می‌بیند.
ممکن است بگوید:
«خودم انجام می‌دم.»
حتی زمانی که واقعاً به کمک نیاز دارد.
یا ممکن است به دلیل ترس از وابستگی، از نزدیک شدن بیش از حد به دیگران دوری کند.
اینجا یک سؤال مهم مطرح می‌شود:
آیا من مستقل هستم یا از وابسته شدن می‌ترسم؟
استقلال سالم یعنی:
«من می‌توانم روی پای خودم بایستم و در عین حال از ارتباط با دیگران لذت ببرم.»
استقلال افراطی ممکن است تبدیل شود به:
«به هیچ‌کس نیاز ندارم.»
و این دو کاملاً متفاوت‌اند.
چهار آرکتایپ را کنار هم ببینیم
حالا اگر این چهار الگو را کنار هم قرار دهیم، تصویر جالبی ایجاد می‌شود.
زئوس می‌پرسد:
«چه کسی مسئول است؟»
هرمس می‌پرسد:
«چه کسی را می‌توانم پیدا کنم و چه فرصتی وجود دارد؟»
آتنا می‌پرسد:
«بهترین استراتژی چیست؟»
آرتمیس می‌پرسد:
«مسیر خود من چیست؟»
این چهار سؤال، چهار نوع متفاوت از نگاه کردن به جهان را نشان می‌دهند.
کدام آرکتایپ در تو پررنگ‌تر است؟
به جای اینکه سریع خودت را دسته‌بندی کنی، به رفتار خودت در موقعیت‌های مختلف نگاه کن.
وقتی وارد یک جمع جدید می‌شوی، چه اتفاقی می‌افتد؟
آیا ناخودآگاه می‌خواهی نقش هدایت‌کننده بگیری؟
زئوس
آیا سریع با آدم‌ها ارتباط می‌گیری و اطلاعات جمع می‌کنی؟
هرمس
آیا ابتدا همه‌چیز را مشاهده و تحلیل می‌کنی؟
آتنا
آیا ترجیح می‌دهی مستقل بمانی و مسیر خودت را پیدا کنی؟
آرتمیس
حالا سؤال سخت‌تر:
وقتی تحت فشار قرار می‌گیری، کدام رفتار در تو شدیدتر می‌شود؟
این سؤال گاهی از رفتار عادی مهم‌تر است.
چون بسیاری از الگوهای شخصیتی زمانی آشکار می‌شوند که انسان با:
- شکست،
- رد شدن،
- بی‌احترامی،
- محدودیت،
- رقابت،
- ترس،
- یا از دست دادن کنترل
مواجه می‌شود.
چهار آرکتایپ و مدل برخورد با شکست
زئوس
ممکن است شکست را به‌عنوان تهدیدی برای جایگاه خودش تجربه کند و بخواهد سریع شرایط را دوباره تحت کنترل بگیرد.
هرمس
ممکن است سریع مسیر دیگری پیدا کند و بگوید:
«خب، این جواب نداد؛ بریم سراغ گزینه بعد.»
آتنا
ممکن است شکست را تبدیل به داده کند:
«کجای سیستم اشتباه بود؟»
آرتمیس
ممکن است بگوید:
«این مسیر برای من نبود. مسیر خودم را پیدا میکنم.»
هیچ‌کدام ذاتاً «بهترین» نیستند.
موضوع این است که بدانیم کجا چه واکنشی داریم و آیا آن واکنش برای شرایط مناسب است یا نه.
آرکتایپ‌ها در انتخاب شغل
این مدل‌ها حتی می‌توانند برای فکر کردن درباره علایق شغلی نیز جالب باشند.
فردی با گرایش زئوسی ممکن است از:
- مدیریت،
- رهبری تیم،
- کارآفرینی،
- تصمیم‌گیری،
- مسئولیت‌های سازمانی
لذت ببرد.
فرد هرمسی ممکن است از:
- فروش،
- مذاکره،
- ارتباطات،
- شبکه‌سازی،
- بازاریابی،
- فعالیت‌های متنوع
انرژی بگیرد.
فرد آتنایی ممکن است از:
- تحلیل،
- استراتژی،
- برنامه‌ریزی،
- تحقیق،
- حل مسئله
لذت ببرد.
فرد آرتمیسی ممکن است بیشتر جذب:
- پروژه‌های مستقل،
- کارهای فردی،
- فعالیت‌های خلاقانه،
- طبیعت،
- مسیرهای غیرمتعارف
شود.
البته این‌ها پیش‌بینی شغلی یا تست شخصیت علمی نیستند؛ فقط راهی برای مشاهده گرایش‌های رفتاری‌اند.
خطر بزرگ: تبدیل آرکتایپ به برچسب
اینجا باید یک خط قرمز مهم را مشخص کنیم.
اگر بعد از خواندن این مقاله بگویی:
«من آتنا هستم، پس احساساتی نیستم.»
این نتیجه‌گیری اشتباه است.
یا:
«من زئوس هستم، پس باید کنترل کنم.»
اشتباه است.
یا:
«من آرتمیس هستم، پس به هیچ‌کس نیاز ندارم.»
باز هم اشتباه است.
آرکتایپ قرار نیست برای تو هویت قطعی بسازد.
قرار است به تو کمک کند الگوهایت را ببینی.
بین این دو تفاوت بزرگی وجود دارد.
شناخت خود؛ جایی که داستان جدی‌تر می‌شود
یکی از چیزهایی که در مسیر شناخت انسان اهمیت دارد، این است که بتوانیم رفتار خودمان را از هویتمان جدا کنیم.
مثلاً:
«من عصبانی شدم.»
با:
«من آدم عصبانی هستم.»
یکی نیست.
همان‌طور:
«در این موقعیت رفتار زئوسی داشتم.»
با:
«من زئوس هستم.»
یکی نیست.
این فاصله کوچک، امکان تغییر ایجاد می‌کند.
وقتی رفتار را بخشی از یک الگو ببینی، می‌توانی آن را بررسی کنی.
اما وقتی آن را بخشی تغییرناپذیر از هویت خودت بدانی، احتمالاً کمتر آن را به چالش می‌کشی.
یک تمرین برای کشف آرکتایپ‌های غالب خودت
امشب یک کاغذ بردار.
چهار ستون ایجاد کن:
زئوس | هرمس | آتنا | آرتمیس
حالا پنج موقعیت واقعی از زندگی خودت بنویس:
- آخرین باری که با کسی اختلاف داشتی.
- آخرین تصمیم مهمی که گرفتی.
- آخرین شکست مهمت.
- آخرین موقعیتی که مجبور شدی با فرد جدیدی ارتباط بگیری.
- آخرین باری که برخلاف نظر دیگران کاری انجام دادی.
حالا زیر هرکدام بنویس:
من دقیقاً چه کار کردم؟
نه اینکه:
«من چه شخصیتی دارم؟»
بلکه:
«چه رفتاری نشان دادم؟»
بعد رفتارهایت را در چهار ستون قرار بده.
ممکن است نتیجه جالب‌تر از چیزی باشد که فکر می‌کنی.
شاید متوجه شوی در تصمیم‌گیری‌ها آتنایی هستی، در ارتباطات هرمسی، در کار زئوسی و در زندگی شخصی آرتمیسی.
این یعنی شخصیت تو یک برچسب ساده نیست.
و شاید مهم‌ترین سؤال این مقاله.
..
فرض کن فردا وارد یک موقعیت کاملاً جدید شوی.
یک فرصت بزرگ.
یک رابطه جدید.
یک مذاکره مهم.
یک بحران کاری.
یا حتی یک تصمیم شخصی که می‌تواند مسیر زندگی‌ات را تغییر دهد.
کدام بخش از تو کنترل را به دست می‌گیرد؟
زئوس؟
بخش قدرتمند و فرمانده.
هرمس؟
بخش سریع، اجتماعی و فرصت‌جو.
آتنا؟
بخش تحلیل‌گر و استراتژیک.
آرتمیس؟
بخش مستقل، هدفمند و آزادی‌خواه.
اما شاید سؤال عمیق‌تر این باشد:
آیا تو انتخاب می‌کنی کدام بخش از خودت وارد صحنه شود، یا شرایط به‌جای تو انتخاب می‌کند؟
اینجاست که بحث آرکتایپ‌ها از یک موضوع اسطوره‌ای ساده فراتر می‌رود و وارد قلمرو خودشناسی و رفتارشناسی می‌شود.
محمد امین سهیلی و نگاه «تو کیستی» به شناخت انسان
در تو کیستی قرار نیست شناخت انسان فقط به چند تعریف خشک و دانشگاهی محدود شود.
مسئله اصلی، مشاهده انسان در موقعیت واقعی است:
وقتی می‌ترسد.
وقتی عاشق می‌شود.
وقتی شکست می‌خورد.
وقتی می‌خواهد خودش را ثابت کند.
وقتی وارد یک جمع می‌شود.
وقتی قدرت پیدا می‌کند.
وقتی رد می‌شود.
وقتی کسی او را نادیده می‌گیرد.
و وقتی مجبور می‌شود بین چیزی که واقعاً می‌خواهد و چیزی که دیگران از او انتظار دارند، یکی را انتخاب کند.
مسیر محمد امین سهیلی نیز از همین علاقه به شناخت انسان و رفتارهای پیچیده او شکل گرفته؛ از سال‌هایی که تجربه شخصی، مطالعه، مشاهده و تمرین در کنار هم قرار گرفتند تا موضوعاتی مثل ارتباطات انسانی، فن بیان، رفتارشناسی، روانشناسی اجتماعی، متقاعدسازی و شناخت ذهن انسان به محور فعالیت «تو کیستی» تبدیل شوند.
هدف اینجا این نیست که انسان را در چند برچسب خلاصه کنیم.
برعکس.
هدف این است که پشت رفتارها را ببینیم.
اگر یکی از این چهار آرکتایپ را در خودت پیدا کردی،
چه کار کنی؟
اگر زئوس در تو قوی است، از خودت بپرس:
آیا قدرت من به رهبری تبدیل شده یا کنترل؟
اگر هرمس در تو پررنگ است:
آیا انعطاف من به فرصت‌سازی تبدیل شده یا پراکندگی؟
اگر آتنا غالب است:
آیا تحلیل من به تصمیم بهتر منجر می‌شود یا فقط تصمیم را عقب می‌اندازد؟
اگر آرتمیس قوی است:
آیا استقلال من آزادی است یا فاصله گرفتن از دیگران؟
این چهار سؤال می‌توانند شروع یک خودارزیابی جدی باشند.
برای شناخت عمیق‌تر انسان، اینجا متوقف نشو
اگر تا اینجا مقاله را خواندی، احتمالاً متوجه شده‌ای که شناخت شخصیت فقط این نیست که بدانیم یک نفر «چه تیپی» است.
بخش جذاب‌تر ماجرا زمانی شروع می‌شود که بفهمیم:
چه چیزی رفتار یک انسان را در یک موقعیت خاص تغییر می‌دهد؟
چرا یک فرد در مقابل یک شخص کاملاً آرام است اما مقابل فرد دیگری ناگهان حالت دفاعی می‌گیرد؟
چرا یک نفر در جمع اعتمادبه‌نفس دارد اما در رابطه عاطفی کاملاً متفاوت رفتار می‌کند؟
چرا بعضی افراد به‌شدت دنبال تأیید هستند و بعضی دیگر از نزدیک شدن فرار می‌کنند؟
و مهم‌تر از همه:
چطور می‌توانیم بدون قضاوت عجولانه، رفتار انسان را بهتر بخوانیم؟
اگر به این بخش از موضوعات رفتارشناسی، ارتباطات انسانی، روانشناسی اجتماعی، فن بیان، شناخت ذهن انسان و تحلیل الگوهای رفتاری علاقه داری، آموزش‌های بیشتر تو کیستی را در کانال تلگرام دنبال کن:
کانال تلگرام تو کیستی
@too_kisty
آنجا قرار نیست فقط تعریف و تئوری بخوانی؛ موضوعات مختلف از زاویه کاربردی‌تر بررسی می‌شوند تا بتوانی آنچه درباره انسان می‌آموزی، در موقعیت‌های واقعی بهتر مشاهده و تحلیل کنی.
محمد امین سهیلی
©2024تو کیستی — تمامی حقوق محفوظ است
© 2024 تو کیستی — تمامی حقوق محفوظ است